Creativiteit

Creativiteit kent een innerlijke tegenstrijdigheid: creativiteit ontstaat uit de splitsing tussen de groep (gericht op eenheid, saamhorigheid, …) en het individu (gericht op verandering, vernieuwing, beweging…). Machiavelli schreef al in De Prins dat alle vernieuwing komt van het irrationele individu, die tegen de groep in gaat. Creativiteit destabiliseert. Veel managers houden in hun gedrag niet van creativiteit omdat dit inherent bedreigend – of in ieder geval onbeheersbaar of onvoorspelbaar – is. Tegelijkertijd zullen ze zeggen dat ze wel creativiteit willen bevorderen. Dit is wat Chris Argyris noemt Theory I in Use (wat je gebruikt) versus Theory II Espoused (wat je zegt). Dat er een verschil tussen zit kunnen we niet bespreken vanwege regel 2. (Regl 1: de baas heeft altijd gelijk; Regel 2: wanneer de baas geen gelijk heeft, treedt regel 1 in werking).

De meeste groepen, is mijn ervaring, hebben ook moeite met creativiteit. Allereerst herkennen ze creativiteit niet eens wanneer ze erover struikelen. Verder hebben groepen de neiging zich afhankelijk te maken van de baas. De neiging zal bestaan om de creatieveling uit te sluiten, als zonderling of zondebok te bestempelen. Het resultaat van innoveren is “Creative destruction“, de term van Schumpeter. Om iets nieuws te scheppen dienen we het oude te vernietigen. Daarin ligt vaak een probleem – sommigen noemen dit een uitdaging – bij het faciliteren, want een groep wil allebei. Je wilt behouden wat werkt en weet nog niet wat ook of beter kan werken.

Creativiteit houdt immers ook in het accepteren van “het andere” in. Dit noemen we ook wel out-of-the-box denken. Hoewel ik een grote fan ben van De Bono’s denkhoeden, bleek uit onderzoek wat we jaren geleden bij Createch hebben gedaan, dat alleen de buitenstaander in staat was met buiten de bekende kaders te treden. Alleen wanneer je je niet bewust bent van je belemmerende overtuigingen, kan je over de belemmering heen stappen. Creatieve, nieuwe ideeën blijken te komen in een situatie van rust en ontspanning, die de werking van toeval bespoedigt. Mijn voorkeur gaat uit naar het inviteren van echte buitenstaanders. Alleen zij kennen creatief gedrag. De ander representeert het nieuwe.

Tenslotte, Drucker vond dat het onverwachtte de meest bepalende factor is voor innovatie. Ik vraag me af, in hoeverre het brein bedoeld is om tot creativiteit te komen. Een beetje zoals Freek de Jonge in zijn jonge jaren: “niet zo bedoeld, maar mooi meegenomen”.

Over Jan Lelie

Loves to facilitate groups in complex situations
Dit bericht is geplaatst in Creativiteit, De Bono, H3 Modelleren, Innoveren, paradox met de tags , , . Bookmark de permalink.

Geef een reactie