Veilig

Gegeven de situatie die we aannemen

Gegeven de situatie die we aannemen

Woordgebruik is altijd dubbelzinnig: woorden hebben (‘n) zin en maken (‘n) zin. Zingeving schept (“in de beginne is het woord”) dus per definitie (= begrensd) de eigenschappen van degene die de woorden (klanken, symbolen) bezigt en betekent.

Alles begint met de lichamelijke gewaarwording*); lichamen vormen predisposities, hanteren een soort aannames, vooroordelen of intenties (in de vorm van “Gestalts“) afhankelijk van de situatie, de context en hun verleden en karakter. Deze predisposities projecten we op de omgeving en ontvangen we terug in de vorm van “werkelijkheid”. We ontlenen de werkelijkheid aan de vergelijking tussen onze aannames en gegevens, gegeven de situatie. Waarnemen is een activiteit.

We realiseren – verbinden ons met zaken (res-) – ons een werkelijkheid. Wanneer de ontvangen werkelijkheid significant (!) afwijkt van de predispositie, ontstaat “attentie”. Intentie + waarneming –> attentie. De waarneming gebeurt op twee wijze: via de zintuigen of via de intuïtie (= de lichamelijk predispositie). Bij de meeste mensen staat de zintuiglijke voorop.

Vervolgens beoordeelt het lichaam de attentie, ook op twee wijzen: voelen en denken. De gevoelens werken snel en beoordelen het geheel, maar het is – de naam zegt het al – irrationeel. Denken vergt enige tijd, kan de details in overweging nemen en vormt een afgewogen oordeel, rationeel.

Veilig heeft dus vijf betrekkingen:

  1. veilig(heid) van het eigen lichaam, die altijd voorop staat
  2. rood, actie, veilig als zintuiglijke waarneming, meestal verwoordt als “flight of fight,”
  3. geel, intuïtie, veilig als intuïtieve gewaarwording, meestal verwoordt als “freeze” (let op dit is ook irrationeel)
  4. groen, emotie, veilig als gevoel, gezocht in relaties met anderen
  5. blauw, eenheid, veilig als denkbeeld, concept, mening, gevonden in de gemeente (raad, politie, …)

Binnen elke elke éénheid, binnen één kleur, ontstaat een eigen pathologie:
lichaam: .. de drager van pathologieën (“slachtoffer of dader”)
Rood: eerst schieten, dan vragen
Geel: spontaan schieten (“het pistool bevond zich in eens in mijn hand”)
Groen: vooroordeel (vergelijk de kwestie van de dood geschoten jongen in de VS: actie gebaseerd op vooroordelen)
Blauw: paranoïde (vergelijk de reactie op terrorisme: redenen bedenken om te schieten of beschoten te worden)

Wat het complex maakt, is dat lichamelijke gewaarwordingen zich situaties “herinneren”, als een soort stempels (of zijn dit weer die “vooroordelen”, die predisposities?), die geactiveerd worden in een onveilige situatie. De reactie was indertijd adequaat, maar kan in een andere context, niet (langer) adequaat zijn.

In wezen, denk ik dan, volgen we, op elke als bedreigend ervaren situatie, de voorgaande vijf betrekkingen. Pas daarna – emergent – zouden we een weloverwogen keuze kunnen maken. De techniek die ik daarvoor geleerd heb, heet “reactiekeuzemoment”.

Wanneer je vraagt waar iemand bang voor is, zal hij of zij altijd een incident noemen. Omgekeerd kan je aan iedereen een mogelijk incident voorleggen en vragen waar ze bang voor zijn.

Lessen voor faciliteren: hoe beter veiligheid bieden?

  • Let op je houding. Blijf “met beide benen op de grond staan”.
  • Neem – wanneer het spannend wordt – je eigen houding waar. Zie wat er zich afspeelt, maak een keuze en reageer met waardering naar de situatie en de ander(en).
  • Raak mensen aan: geef ze bij binnenkomst een hand, wat warms.
  • Geef zelf deelnemers hun attributen (naambordje, pen, stift, stikker, papier, … ).
  • Blijf rustig, adem in, wacht even, adem uit, adem langer uit dan de inademing.
  • Verbindt je met de ander, accepteer wat er gezegd wordt. Vermijd “.. maar …”.
  • Stel agenda en regels op.

*) overigens van lijk, vlees, en haam, omhulsel: het lichaam omhult het vlees; “like” komt van ge-lijk, dezelfde vorm, hetzelfde lijk 🙂

Over Jan Lelie

Loves to facilitate groups in complex situations
Dit bericht is geplaatst in complexiteit, Kaart van Werkelijkheidsopvattingen, Lichaam, zelf met de tags , , , , , , , . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.