Beheerst

hoofdstuk8 en 9-19Zijn we “In Control” of “Out of Control“? Dit is wat wij Natuurkundigen noemen een “undecidable proposition“, een onbeslisbaar voorstel. Er zijn geen experimenten mogelijk, waarmee aangetoond (beslist) kan worden dat we “in control” zijn, dan wel “out of it”. Beiden zijn, om met Vroman te spreken, “allebei wel eens waar”. Voor “in control” niet aanvaardbaar, voor “out of control”, onaanvaardbaar. U – ik gebruik in mijn boek Faciliteren als Tweede Beroep steeds U – maakt het verschil. Letterlijk (of was het nou figuurlijk) zelf het verschil maken. U bent degene die kiest voor “in” dan wel “out” of control; en die, na verloop van tijd, merkt dat “out of control” om meer beheersing vraagt (zeker wanneer je in de richting van een waterval zeilt) en “in control” om laten gaan vraagt (zeker wanneer je alle risico’s wilt afdekken, nog voor je vertrekt – impliceren van “gaan” intentioneel). Het één is niet beter dan het ander, ze maken ons allebei ziek.

Het genoemde bootje doet me denken aan het “Schip van Staat”, als metafoor. Een interessante interne tegenstelling: staat de overheid of schippert ze? Daarbij is het woord “schip” ook nog verwant aan “scheppen”, dus “schip van staat” door de staat, zelfgeschapen. Een soort eigen-geschapen beweging. En we zitten ermee opgescheept (dus ook weer, geconfronteerd met onze eigen schepping). In de sessies met de PP (project professionals) kwam de metafoor van de facilitator als loods naar boven: iemand die naast de kapitein (PP), die vaart in opdracht van de reder (= “de rede”, de opdrachtgever), staat om bij moeilijke passages te assisteren. Het wordt helemaal ingewikkeld, wanneer je “loods” in het zo gebruikelijke jargon vertaalt: “pilot”. Dat staat dus voor zowel een loods, als een piloot als een uitprobeersel, ..hmmm) Als laatste: het schip vaart op zee. De zee staat voor het onbewuste, de lucht, voor het bewuste (woorden zijn gestold geluid, trillingen in de lucht)).

Zoals steeds, horen de twee helften bij elkaar. Hoe ervaren deze twee elkaar? Ik heb laatst Project Managers (inderdaad, rechts van me) tegenover Facilitators (links) gezet. De eerste vraag was: “waar erger je je aan in de ander?“. Je moest een stap naar voren doen, om het woord te krijgen (= in control) ; de anderen mochten niet reageren, alleen luisteren en ontvangen (= out of control) .
Bij de tweede vraag ging ik natuurlijk aan de andere kant staan. “wat waardeer je in de ander?“, vroeg ik. (terzijde wil ik opmerken dat ik hier het “horen bij elkaar” letterlijk neem: ze horen elkaar).
Wat er inhoudelijk gezegd werd, weet ik niet meer (misschien herinnert iemand anders dat), maar ik bemerkte, moeite om “het andere” goed te ontvangen, in ontvangst te nemen. Ergernissen ervaren we als kritiek en waardering als beloning. Van het één verlangen we minder, van het andere meer. Maar het eerste hebben we nodig om te ontwikkelen en het laatste vermindert de prikkel om te leren. Het lastige is om te beseffen dat we de sleutel bij ons zelf moeten zoeken, om op elkaar te kunnen vertrouwen.

Bij de energieke ambtenaar , is dat regel één (“wees nieuwsgierig”: dat vraagt om zelfvertrouwen) en regel 6: (“co-creëer met vertrouwen”) 7 (leer in allianties) en 10: Pas spelregels aan.

Terzijde: Tijdens mijn studie realiseerde ik me al dat ik alleen “control” over mijzelf heb. Later leerde ik dat ik eigenlijk alleen zeggenschap heb over hoe ik denk en mijn gevoel beoordeel. Ik ben een “being in control”, zonder dat ik eigenlijk weet heb hoe dit in elkaar zit, werkt, waar het vandaan komt. Ik kan wel naar de plaatjes van hersenscan kijken, maar ik heb nog steeds niet het idee: “nu weet ik hoe ik werk”.
Toen ik productiechef was, groette ik mijn groepsleiders iedere morgen met “En? Alles onder controle?” Na een maand of wat merkte er één op: “maak je nu iedere ochtend hetzelfde grapje?”. Inderdaad. “Being in control” gaat in eerste instantie over zelfvertrouwen in een situatie die onbetrouwbaar is.

Over Jan Lelie

Loves to facilitate groups in complex situations
Dit bericht is geplaatst in complexiteit, Creativiteit, paradox, vertrouwen met de tags , , , , , , . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.