Meervoudig faciliteren

hoofdstuk 4 wijzen-11Hallo rationaliteit! We leven in een rationele, bewuste werkelijkheid. Dat is de buitenkant van onze onbekende, on­der­bewuste en irrationele wereld. Ratio en bewustzijn zijn echter inherent aspecten van irrationaliteit en onder- of onbewuste fenomeen. Ze gedragen zich als het ware als onze huid of het aardoppervlak: ze dekken af, beschermen. Mensen, zekere westerse mensen, zijn uiterst bekwaam in het toepassen van ratio en bewustzijn, maar daarmee zijn die andere fenomenen niet weg; ze worden steeds problematischer.

Het lijkt soms of wel harder en harder proberen “dat andere” te onderdrukken. Alles moet tegen­woordig “wetenschappelijk onderbouwd” zijn, maar wetenschap dekt de irrationaliteit af. Ze kan er niet voor in de plaats komen, hoe zeer we dat ook proberen. Alle besluiten dienen we bewust en welover­wo­gen te nemen. Maar het onbewuste is de moeder van de bewuste reden. Spontaniteit is de kern van creativiteit, noodzakelijk voor de zo gewenste innovatie. Uiteindelijk leidt het gebruik van ratio en bewustzijn tot paradoxale situaties: door kosten te beheersen, wordt alles duurder; een “markt” moet door een autoriteit beheerd worden, waarbij we mopperen dat mensen geen rationele afwegingen maken. Kwaliteit moet meetbaar zijn, maar het woord kwaliteit is gemunt om de onmeetbare aspecten te beschrijven. Meer en meer trachten we het deksel van de rationaliteit op de pot van het irrationele te houden. Zo ook bij faciliteren.

Tot nu toe ligt de nadruk bij faciliteren op het ontwikkelen van methoden en technieken, het af­stemmen van werkwijzes, het ontwikkelen van protocollen. “Het brein” wordt tegenwoordig als “de oorzaak” van alle handelen gezien, daar zit de controle. Maar hoe meer we meten, hoe meer we weten, hoe onbegrijpelijker het wordt. We kunnen niet zonder ons brein, dat is zeker. En omdat we niet hoeven te weten hoe het werkt, gaan we ervan uit, dat dat ook geldt voor andere irrationele en onbewuste processen.

Het gebruik van ratio en bewustzijn bij faciliteren is niet verkeerd. Ze is te eenvoudig. Deze wijze van faciliteren noemen we “eenvoudig faciliteren”. De opkomst van systemisch werken – opstellingen – zien we als een eerste stap naar meervoudig faciliteren.

Groepen representeren onbewuste en irrationele aspecten. Wat we ervan zien of ervaren, is gedrag, het topje van de ijsberg. In veel gevallen trachten we tegenwoordig te onderzoeken wat “eronder” speelt. Door testen op het gebied van psychologische typen, teamrollen, leerstijlen, management drives, werkelijkheidsopvattingen enzovoorts, krijgen we zicht, maar geen grip op deze onder­lig­gende processen. Keer op keer blijken ze als verklaring onvoldoende omdat we (toch) niet staat blijken adequaat te kunnen bijsturen, controleren, beheersen.

Onder meervoudig faciliteren verstaan we een aanpak die beroep doet op irrationaliteit, onbe­wuste, spontaniteit, onze intuïtie en gevoel. Dit is de meervoudige, poli-interpretabele, rijkgescha­keerde wereld. Hier lossen we geen problemen op, maar brengen we verlichting, inzicht, berusting, acceptatie, en bovenal kwaliteit.

Als een bijproduct van beheersing, controle, rationaliteit en bewuste gedrag, ontwikkelden we taboes op het gebruik van andere methoden en technieken. Met wetenschappelijke argumenten worden de irrationele en inherent onwetenschappelijke zaken gediskwalificeerd. Het is niet aantoonbaar, niet herhaalbaar, contextueel, niet meetbaar. Het is geloof – en dat hoort bij de kerk – of bijgeloof – en daar wil zelfs de kerk niet aan. Het lijkt tovenarij, magie, hekserij, gebruik maken van de goedgelovigheid van gemakkelijk te bedriegen mensen. En dat is ook tegenwoordig vaak, ook omdat het de rationele en bewuste methodes (onbewust) goed uitkomt. In het uiterste geval ,noemen we het een “placebo-effect”. Dit maakt het moeilijk of onmogelijk om irrationele situaties te verlichten, op te lossen, ermee te werken.

Met “Meervoudig Faciliteren” presenteren we een aanvullende, complementaire benadering. Nogmaals, de rationele en bewuste aanpak zijn niet verkeerd, ze zijn alleen te eenvoudig. Na drie of vier eeuwen, is hun werking, groot in een irrationele wereld, niet alleen afgenomen, maar contraproductief. Wat we gaan ontwikkelen zijn complementaire, aanvullende methoden, die – uit de aard der zaak – de irrationele en onbewuste laten werken.

Meer weten? Neem dan contact met me op.

In de Kaart van de Werkelijkheidsopvattingen, representeert het blauw en gele gebied de bewust, bovenkant en rood met groen vormen de onbewuste onderkant. De linkerkant, blauw en rood, staan voor de rationele kant. Daartegenaan leunt het irrationele gevoel (groen) en de onvoorspelbare intuïtie (geel). Er zijn dus twee wijzen van veranderen, die verbindingen maken met deze twee “tegenstellingen”: “Beïnvloeden” (bekeren en overtuigen) en “Uitvinden” (induceren en ondernemen).

Over Jan Lelie

Loves to facilitate groups in complex situations
Dit bericht is geplaatst in complexiteit, Creativiteit, meaning, synchroniciteit, Verdieping met de tags , , , , . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.