Definitie van faciliteren

hoofdstuk 4 wijzen-09Als operationele definitie van faciliteren hanteren wij: “vormen van leiden van groepen van meer dan 5 personen, zonder een formele zeggenschapsverhouding met deelnemers en met weinig belang bij enige uitkomst behalve de uitkomst.” Besef, dat bij faciliteren je eigen verhouding met de groep, onderdeel uitmaakt van het faciliteren. De facilitator maakt altijd ook deel uit van de groep. Zelf faciliteren of laten faciliteren, hangt af van de mate van eigen belang bij een specifieke uitkomst. Hoe hoger het eigen belang, hoe belangrijker om een ander te vragen.

Vanuit de Project Management wereld, komt steeds de vraag op naar de definitie of een duidelijke uitleg over faciliteren. Ik heb daar altijd wat moeite mee. Het is niet uit onwil of onkunde dat ik er geen kan geven: er kan geen duidelijke definitie bestaan. Het klinkt wat raar, maar faciliteren is in wezen onbegrensd, zoals communiceren en begrippen als tijd en ruimte.

Faciliteren is als een vorm van communiceren: je kunt niet niet communiceren en je niet niet gedragen. Alle faciliteren gedraagt zich en alle gedrag faciliteert ook. Faciliteren als vorm van communiceren: iedereen doet het. En het heeft ook geen begin of eind. Het is meer een continue stroom.

De vraag naar een definitie verbergt een andere vraag. De vraag naar “wanneer ben ik (on)bewust bekwaam aan het faciliteren?” We hebben immers op school en universiteit geleerd om bekwaam te zijn. Ook organisaties zoeken altijd “bekwaam personeel”. Wat nu, wanneer er een vak is, waarin iedereen onbekwaam is? Dan ga je vragen naar de definitie, om te kunnen bepalen of iemand bekwaam is. Helaas, onbekwaamheid is een noodzakelijke eigenschap van faciliteren.

FaciliterenFaciliteren, anders gezegd, is een emergent fenomeen, dat volgt uit sociale interactie (communicatie) en waaraan die interactie haar betekenis ontleent. In termen van de kaart van werkelijkheidsopvattingen: groen <----> geel, oproepen (–>) en faciliteren (<--). Iedereen faciliteert. Ik vergelijk het wel met het onderscheid tussen de danser en de dans. Zolang een danser danst, is er geen onderscheid en wanneer een danser niet danst, is het geen danser. Waar is de danser? Waar is de facilitator? Faciliteren ligt dicht tegen leiderschap aan. De "Lei” uit leiderschap is dezelfde als de “li” in faciliteren: maken van verbindingen, re-la-ties, in het Engels “relationship”.

Faciliteren is proces, maar er bestaat geen proces zonder inhoud. Daarom hebben we de neiging om ons op de inhoud te richten, die is tenminste duidelijk. Tegelijkertijd kan het proces soms inhoud worden en moet “faciliteren” duidelijk worden. Dat is niet verkeerd, maar ik vind het verstandig om die omschakeling te benoemen. Anders is het een vorm van verdekte manipulatie, politiek spel, “spinning”.

Ik merk mijn eigen verwarring. Blijkbaar, moet er iets gezegd of verduidelijkt worden, wat zich moeilijk laat zeggen. Ik schrijf de sleutelwoorden zo letterlijk mogelijk op, als geheugensteun. Ik zeg dan iets van: “wat bedoelen we met … ? “( vul in: …. , ouderbetrokkenheid, vraaggestuurd leren, visie ontwikkeling, boodschap, …). Dan, “ik wil nu even 15 minuten besteden aan dit begrip”. Vervolgens licht ik toe wat ik heb gehoord of gezien en vraag ik de inzichten van de deelnemers. Na verloop van tijd vinden we de voor ons op dit moment cruciale beschrijving.

Henri Haarmans en ik hebben wel eens gemerkt, dat er bij bijvoorbeeld project professionals een soort angst ontstaat, dat
a. ze niet professioneel zijn, wanneer ze zelf niet kunnen faciliteren
b. een professionele facilitator, hun taak overneemt.

Dat geeft prof. dr Homan ook aan in “Faciliteren zonder Omwegen”: de vraag naar een duidelijk definitie of resultaat van faciliteren vóóraf, kan geen faciliteren zijn. Faciliteren is een vorm van verduidelijken en bestaat bij de gratie van onduidelijkheid. Zodra het duidelijk is wat het “is”, verdwijnt faciliteren.

In de check list, achterin het boek “Faciliteren zonder Omwegen”, geven we daarom op basis van objectieve criteria aan (aantal deelnemers, diversiteit, belang,…), wanneer je het zelf zou kunnen doen tot wanneer je je beter door een ander kunt laten ondersteunen. De checklist staat ook hier: check list facilitator nodig?

Over Jan Lelie

Loves to facilitate groups in complex situations
Dit bericht is geplaatst in Begeleiden, Leiderschap, vertrouwen met de tags , , , . Bookmark de permalink.