Het symbool staat er vóór

facilitereninhethierennu7Een naam is een symbool, een teken. De naam staat ergens voor. In een conversatie binnen mijn Jungwerkgroep, die ging over symbolen en het gebruik ervan, nam ik dat letterlijk: een symbool staat ergens voor en “ontneemt” daardoor als het ware het zicht op waar het “vóór” staat. We (moeten) doen alsof “waar het symbool voor staat”, is waar het voor staat; met ander woorden, het symbool is hetgeen waar we het over hebben. Maar het symbool is niet waar het voor staat. Een beetje zoals

“Lees maar wat er staat, er staat niet wat er staat”

(Nijhoff, overigens waarschijnlijk naar aanleiding van een bordje met (Rijks)waterstaat).

Vandaar, denk ik, dat het eigenlijk voor ieder (gecompliceerd) symbool eigenlijk “onduidelijk” is, waar het voor staat. De (dis-)ambiguïteit maakt deel uit van het proces van communiceren. Werken met deze dubbelzinnigheden, onduidelijkheden, ambiguïteiten en verwarring, is de kern van faciliteren. Betekenis, ik heb het vaker gezegd, is een emergente eigenschap van wisselwerking. Met elk teken, elk symbool wordt ook een “request for compliance” meegezonden. Dit is de titel van een proefschrift van ene Wisse (die overigens meende dat je de betekenis van iets wel eenduidig kunt vastleggen, op voorwaarde dat je de context beschrijft. Maar ja, dat zijn ook symbolen die “ergens” voor staan).

Nu staat het symbool “symbool” ook ergens voor. Het interessante is, dat dit woord uit het Grieks, staat voor “met elkaar heel maken”. Een koning brak munten, een obool, in tweeën. De ene helft gaf hij mee aan een generaal, de andere hield hij zelf. Wanneer de koning of de generaal zeker wilde maken dat een door hem gezonden bericht van hem was (“Aanvallen!” “Terugtrekken?”), gaf deze zijn helft mee aan de koerier. De ander kon dan de waarheid van het bericht verifiëren, door de andere helft, letterlijk het sym-bool, te passen aan de eigen helft. Een passend symbool.

Over Jan Lelie

Loves to facilitate groups in complex situations
Dit bericht is geplaatst in betekenis, meaning met de tags , , . Bookmark de permalink.