Tag Archive for H7 Veranderpaden


Hoofdpad RenaissanceThe paths of change are natural, inherent feature of our universe, cultural and normal. There exists nothing – nothing we can perceive – outside the “map of reality perceptions”. I use exactly these words, because they convey, convert, con-notate the meanings I need to express: reality is perception, from the Latin “capere”, to make, captured, invented. We invent our own realities, negotiating what is “real” by looking at what “works”. See, amongst others, Watzlawick, The Invented Reality.

Every path of change on the map is also the path of the least resistance, the least work. The basic idea behind me facilitating, is using, accepting, carrying, maintaining the resistance to change (mass, remember, is also the mass of people, inertia) in order to overcome the resistance to change. An uneasy task. Creating reality at a higher speed, requires carrying a greater mass, more energy. By using the ability to “foresee” the future of reality – a reality reality itself cannot perceive – , I provide energy for the transformation. Another word, I used to use, and perhaps better, is “catalyst”, catalyse.

(Deze en de vorige bijdrage stonden eerder, in iets gewijzigde vorm, op de Linked-In groep I feel this question and its train of thought is right on the money: Is math real? van Smart Technology Network)

Life, universe, everything

In this contribution, 1 merges everything into one.

Pragmatical paradoxes
Life, universe and everything is inherently paradoxical. Paradox results from making a distinction, any distinction will do. (See: Laws of Form, Spencer-Brown; Paradoxes of Group Life by Smith and Berg and Paradoxical Life, Wagner. Paul Watzlawick shows in Pragmatics of Human Communication how communication is fundamentally paradoxical. I must admit I’m a bit more radical about paradoxes). Creating means also making a distinction, a difference, separating. This is for instance symbolized by the first sign of the zodiac, Ram.

I was asked the other day to give an example of paradox. Everything is. Meaning is. Life is. The meaning of life, universe and everything is paradoxical. The very ability to ask a question: “please give me an example of paradox” is paradox. The question both denies and implies the existence of paradox. In the same way, everything is energy. Usually people find that easier to understand.

No annihilation
Once separated, two parts both belong together, they’re forming a pair, twins, siblings. Like: above and below, + and -, water and fire, earth and sky, (fe)male, order and chaos. They have their separation in common, the have an implied link. Also, they seem to want to become one again. This is where the energies seem to come from.

Now something paradoxical happens. They also seem to be opposites, below and above, – and +, fire and water, sky and earth, …, trying to annihilate each other. Becoming one also implies to disappear again, to deny your own existence. As this is also unwanted by the pair of them. Every thing wants or needs or has to continue its own existence; we strive to be maintained. This is where we need energy.

So a paradoxical pair has no other option but to transform, to create or invent a new pair. They cannot create themselves, they cannot annihilate each other. Like a true paradox, they cannot exist together nor with out each other. So it/they transform into another pair. This is where the energies seem to come from. Paradox gets paradox. (and here you have the four fold pattern of development.)

Another approach: in language, we get a paradox when a statement is referring to its own denial, its annihilation. Referring means also “to make again”. It both makes itself again – as a paradox – and something new, a new paradox. Recursion is the hall mark of paradox.

Energy or paradoxes
Different paradoxes are also different kinds of energies. As you might have noticed, any paradox creates tension, you somehow want “to solve” it, get out of it, get rid of it. For some it looks like a dilemma; for others, it is simply a problem. Most go into denial. (“You’re in denial”, “no, I’m not”). Others again, perceive it as a source of creative, free energy. Every energy signals paradox, every paradox shows itself trough energy, tension, force, power or work.

As meaning is also paradoxical, the energy is shown in discussions, meanings with an end (usually called “true” or “real” and a full stop) or debate or dialogue (creating meanings, usually called “emergent”) or blogs. Basic signs, energies of paradoxes are time, space and mass. For instance, the paradox of space consists of space being both “space” and location (or “limit”) too. Time is just the way paradoxes propagate. E=mc2 signals that mass, time and space are energy. It also implies meaning, at it is interestingly enough called “theory of relativity”, it relates to you and me.

First Law: paradox is always conserved
The Law of Conservation of Energy implies that paradox is always conserved. Electricity is conversed into magnetism, a rotating engine, generating electricity again. Sunlight is converted into sugar by plants, eaten and driving the cellular engines to move a cow into the shade… There are big and small cycles of energy all around. It is only “good”, or useful, or “bad”, wasted heat, depending on your standpoint. And then again, we can generate electricity from heat. Paradoxes – irreconcilable and yet not contradictory – hide behind the energies.

Second law: paradoxically chaos creates order
The second law of thermodynamics (who gave it this brilliant name?), states that the change or difference in entropy must always be zero or greater. Not only is energy conserved, it has to create more tension, more entropy, by ordering itself. This again, is the paradoxical consequence of the “annihilation”. Entropy is usually defined as “chaos”, stability, equality. In a closed system, that is. But we live in an open system. Here entropy induces order, structure, information. With every change, information is created. Just like heat, information can be data. Then we’re having a closed system, like a hard disk. And from these data, we can, through interactions, create meaning again. As I said: paradoxical pairs are formed, the shape of paradox is informing.

So in every conversation, meaning is conserved and converted. It is converted into Entropy. Entropy creation is just a confusing word for another paradox, meaning information. The Second Law states that in every process the change of entropy must be greater than 0. This “drives” order out of chaos, information out of data, meaning into life. Paradox wills itself (or so it seems to) into life, because life creates more meaning: meaning of life. Such is life, somebody told me, and it is getting such-er and such-er all the time.

Third law: creating reality in your Eigenzeit
The first law opened up energy, system. The second law gave us space, mass and time. How does it all work? How about reality? Where does life come into the picture? Here I have to refer to the third, lesser known law: the law of the least action. Nature always follows the path of the least action. Interestingly, of all the ways (use of the word way intentionally), the way with the smallest sum of potential (= possible) and actual energies is being used. Feynmann gave a very good lecture about this third law. Every process, change, transformation follows the path of the least action, producing the least amount of work.

We usually call this the “path of the least resistance“, naming it paradoxically. It has nothing to do with resistance. It is a consequence of the recursive effect of the paradox on itself. She tries both to maintain and to annihilate her self, through transforming her own energies.

In this way, every process has its own “Eigenzeit“, his natural way of behaving (combining to be with to have). There are several ways to illustrate this.

1. As everything also refers to itself, any trajectory, any path is “naturally” part of a fractal. The path is always the only path possible. The word reality combines “rea-“, thing, with “li”, connection. So reality is just the thing, “res”, connecting itself with itself (again and again and again,….) . We experience this reality as mass, the resistance to change, inertia. This inertia, mass, has to be equivalent to the real mass, see what I mean?

2. Dutch version. Now, in Dutch, the word werk, work, is also used for action: the third law becomes “the path of the least work”. Any path means paradox at work. As I mentioned elsewhere, in Dutch “werk” is also in “werkelijkheid“, reality. So every paradox creates the least amount of reality, werkelijkheid. Our world is in the business of creating reality, that is exactly why we have these dialogues. This works at the slowest AND fastest way available. (So high energy beings, like (y)ourselves, live somewhere “ahead” of time and space. Here our emotions emerge from.). System develops at exactly the right pace (but it does keep me wondering: “why now?”).

What makes it so hard to understand?
The paradoxes themselves, combined with the use of language. Language, firstly, – these words – are not actual, not “acts”. They describe reality, but should not be confused with reality. Real reality occurs in only one form: the actual, the here-and-now, the presence. You are present there, not here, in the words. Words do want to get into action, but then, they won’t be words any more.

In a way, words interfere with actual reality, by creating their own universe. They give their own turn to what actually happens. They need your compliance to be accepted and remain, continue and, at the same time, “destroy” the actual reality. Of course they do not actually destroy reality, they cannot. This is the big divide between mathematics and physics, between thinking and acting. Here is where facilitating, making links, is required. Facilitating is giving birth to both new actions and words. Facilitators just use the energies available for their completion.

Not me
Deep down, paradoxes seem afraid of being discovered, because it implies that you are one (double meaning intended). And you are not one. In order to become who you are, to discover who you will become, you had to split of parts of you, disown them, push them into the dark, out of the light, into complex. A person, had to develop an ego and split of “other”, what’s not me. And for a very good reason: to adapt, to survive, to belong, to enact and to express ourselves. This way, we could hide the pain and anxiety of being “split off”. And as everybody did, everybody needs to do “the work” again. These parts were not gone, destroyed, but hidden. And also for a very good reason: to become whole again. To liberate ourselves, through the application of the stored energy. Tensions have to grow unbearable, for else, a transformation could not occur.

The work I/we have to do, is to discover y/our inner paradoxes, re-own what was disowned, dissociated and through action enact them. Find my/our selves, not by looking for me/you, but by re-owning “other”. What then happens, is also constructing AND de-constructing our selves. In order to discover who I am, I have to de(con)struct my self. There is a Y in you, as I’ll write later.

Hoe werkt synchroniciteit – 2

Naar aanleiding van de legging, kreeg ik wat vragen.

Hoe doe je dat?
Ik pak de kaarten en ga ze schudden terwijl ik de vraag of situatie beschouw. Tegenwoordig wacht ik tot dat er “toestemming” komt om de kaarten te leggen. Dat kan, omdat ik “aan de beurt” kom, omdat iemand vraagt: “waar ben je mee bezig?”, omdat mijn naam genoemd wordt, of omdat er één kaart uitvalt, van alles. Het kwam zelfs een keer voor dat iemand zei: “we hebben nieuwe kaarten nodig”. Dan stop ik met schudden, soms coupeer ik, en leg, afhankelijk van de situatie, één, twee of meer kaarten, soms in een patroon, zoals het uitkomt, met het beeld omlaag. Eén voor een draai ik ze om. En dan gaan we in gesprek.

synchroniciteitSynchroniciteit is, als methode, vergelijkbaar met andere methoden, een klein pad. In mijn boek beschrijf ik het als een lemniscaat tussen geel en rood, mythisch en zintuiglijk, aarde en vuur. Het is een inventieve methode, “inducerend” vanuit de concrete werkelijkheid – het heeft zeker nut kaarten op de grond te leggen – naar de beeldende, creatieve, intuïtie en “uitvindend” van het beeld naar de concrete praktijk. De methode is acausaal, dat wil zeggen dat het geen letterlijk oorzaak – gevolg relaties zijn, maar figuurlijke, bij wijze van spreken. De antwoorden laten zich niet beredeneren (blauw) en ook niet bevoelen (groen). Hoewel veel mensen het als “gut-feeling” ervaren.

Wat bedoel je met het werkt?
De meeste mensen menen dat je moet geloven in je doel, visie, strategie missie, of in toeval, geluk, of wat de baas of de dominee zegt. Iedereen beeldt zich dingen in en heeft een beeld hoe dat waar te maken. Wanneer dat werkt, menen we, en ook niet ten onrechte, dat het veroorzaakt wordt door ons (toekomst)beeld. We nemen aan dat deze wereld causaal is, oorzaak ==> gevolg. Ik stel me voor ==> ik maak iets. Zo worden we ook opgevoed, omdat dat wel praktisch is. Het geloof maakt het mogelijk dat je niet alles steeds hoeft te overdenken. Maar het is en blijft een soort methode, een methode om om te gaan met twijfel, onzekerheid, onduidelijkheid. En de methode doet het niet. Want het is niet hoe “het Universum” werkt – wat dat betreft was het uitermate interessant dat die kaart onderop lag. De werkelijkheid trekt zich niets aan van onze ideeën, meningen, geloven en zelfs wetenschappelijke bewijzen van “hoe het werkt”. Daarom gebruiken we ook het woord werkelijkheid: werkelijkheid is immers wat werkt.

Zo werken ook bijna alle project managers: ze geloven in hun project en maken het tot een succes. Vervolgens menen we dat ze hun succes bereiken “omdat” ze er in geloven. Dat is ook wat ik ze ook vaak hoor vertellen. Ik kan dat niet ontkennen, we geloven immers en we hebben succes; alleen weet ik dat het in wezen onbeslisbaar is. Je gelooft altijd ergens in en bereikt altijd een resultaat en dat die twee samenhangen kan toeval zijn, een reden hebben, noodzakelijk zijn of een samenloop van omstandigheden. Omdat we niet alles weten, weet je ook niet wat wel en niet het geval is. Omdat we eigen succes toeschrijven aan eigen handelingen (en het succes van een ander aan externe oorzaken), neigen we ertoe, ons beeld als oorzaak van ons succes te nemen. Lukt het een keer niet, dan moeten we gewoon harder werken, meer doorzetten, minder twijfelen… . Vandaar, denk ik dan, dat De Kracht bovenin ligt.

Zo kan je natuurlijk zeggen dat “ABN-AMRO”, ik noem maar een bank, een goede visie heeft en daardoor de grootste bank is geworden. Of dat het komt omdat ze “de juiste mensen” weten aan te trekken. Maar ik denk dat er altijd uiteindelijk maar vier of vijf grote banken overblijven (adviesbureaus, oliemaatschappijen, landen, ….), met een groot aantal kleintjes – de 80/20-regel -, ONGEACHT welke visie, mensen, ideeën of systemen. In de natuur heeft alles de neiging te groeien, tot het niet verder kan. Dat het handig is om het op je persoonlijke conto te schrijven, zal ik niet ontkennen. Het is vooral handig, omdat je dan ook een groot deel van “de winst” voor jezelf kan claimen. Over het algemeen, wordt degene die het brutaalst omgaat met het geluk de grote winnaar. Het is niet dat ik het deze niet gun, maar je moet niet net doen alsof het niet door geluk, toeval, samenloop van omstandigheden, een vergissing in jouw voordeel, gekomen is.

Door met dobbelstenen te gooien, met darts op een horoscoop, met beeldkaarten of met de Tarot te werken, doe ik precies hetzelfde: ik laat geluk, toeval, samenloop van omstandigheden, een vergissing in mijn voordeel het werk doen. Het enige wat daaraan vervelend is, is dat niemand gelooft dat het door mij komt, dat ik het maak. Het is immers maar toeval. Maar goed, dat is ook mijn uitgangspunt.

Wat doet het?
Het doet wat het doet. Mij doet het altijd veel, omdat ik intuïtief herhaald zie, wat ik al gezien heb (noem het een déjà vu). Ik was dan ook oprecht verbaasd over wat er “lag”. Wat het met mij doet, is dat ik er vertrouwen uit put, de thema’s voor de bijeenkomst kan benoemen en het me verzekert van concreet resultaat.

Verder is het ook het letterlijk “oproepen van beelden uit het onderbewuste”: in de kaart die ik hanteer: van groen naar geel. Vervolgens leg ik het terug, faciliteer ik de beweging van beeld, betekenis naar de groep, het onderbewuste. Ik deel mee, letterlijk, deel de kaarten, en figuurlijk, de figuren op de kaarten delen mijn betekenis mee, en deelnemers nemen deel. Ik doe dus wat ik zeg, ik faciliteer. In het gesprek met elkaar, sluiten we de driehoek: evalueren, toewijzen van waarden aan concrete zaken, in de dit geval de plaatjes.

Hoe werkt het voor de deelnemers van de sessie van gisteren?
Voor de deelnemers is het heel verschillend. De een zal het negeren, de ander ergert zich eraan, sommigen zijn gefascineerd, anderen denken, “hé, wat praktisch”, sommigen menen, “wat een lef”, soms herkennen ze zich zelf of een ander methode; en wanneer je vaker met me gewerkt hebt: “typisch Jan”. “Never a dull moment met Jan“, zegt een goede kennis van me. Wat ik ter plekke doe, is dat allemaal toestaan. En dat – denk ik dan – maakt dat deelnemers zich gehoord voelen, vertrouwd raken. Ik deel mee, letterlijk, en deelnemers nemen deel. Ze zien iemand iets “verkeerd” doen (ik neem “omkeren” van kaarten ook letterlijk) en ervaren dat dat kan. Dat maakt vrij, geeft keuze, mogelijkheden. Daardoor beïnvloed ik de stemming. Uiteindelijk is het afwachten of het werkt, maar met deze mensen, is dat meestal niet zo’n probleem.

Dat maakt het voor mij zo belangrijk dat je kunt vertrouwen, op je zelf, op de groep, op gebeurtenissen en op wat werkt, ondanks dat het soms verwarrend, onduidelijk, ambigue of dubbelzinnig is. En dat was de boodschap die ik wilde overbrengen. Nu aan het werk.

Na deze twee post was ik toch op de site van de Tarot-kaarten. Ik besloot een dagkaart te trekken: “pentagrammen drie“, de beproeving met succes doorstaan”.

Kompas bij veranderen

DSC01705 comprDe Kaart van Werkelijkheidsopvattingen kan je op vatten als een kompas. Een kompas geeft de windrichting aan. Je kan veranderingen vergelijken met wind. Soms zeggen we immers, “er waait een andere wind”. Wind kan uit verschillende richtingen waaien. Maar je weet dat de Noordenwind meestal koud is, de Oostenwind in de zomer warm en in de winter koud. De Westenwind brengt regen en de Zuidenwind brengt mooi weer, met soms Saharazand. Elke wind heeft haar eigen kenmerken.

Zo werkt het ook met de Kaart van Werkelijkheidsopvattingen: afhankelijke waar de wind vandaan komt, zo gaan de veranderingen. Vanuit het Noorden komt een nieuwe visie met een structuur, zoals Lean Management. Een Westenwind brengt een analytische benadering: testen en ontwerpen, zoals Benchmarking. Het zuiden komt met een warme, participatieve benadering, zoals een dialoog. De Noordwester probeert je te bekeren tot het nieuwe systeem, bijvoorbeeld Theory U; de Noordoosten wind, zeldzaam, brengt helderheid in de vorm van innovaties, nieuwe mogelijkheden. De oostenwind kan bar zijn of warm, maar brengt onder heldere luchten mensen dichter bij elkaar. Waarna we naar elkaars verhalen gaan luisteren.

Bij veranderen gedraag je je als de wind: je verandert het gemakkelijkst vanuit de richting die bij je past. Zo hebben je dat geleerd, dat past bij je. Iemand anders heeft een andere voorkeursrichting en is dus “tegenwind”. Draaien is lastig of onbekend. Je voelt je niet meer jezelf. Toch kan het soms nodig zijn om te draaien. Of iemand met een andere voorkeur te vragen om te gaan jagen, blazen, waaien.

Winden verschillen, draaien, maar de windrichtingen blijven altijd dezelfde. Wind verandert niets aan de windroos. Andersom verandert de windroos niets aan de wind, ze schrijft niets voor, maar beschrijft. Vandaar dat het geen theorie of model is, maar een een metamodel, metapraxis. De Kaart van Werkelijkheidsopvattingen toont de onderliggende structuur van veranderingen. Veranderingen komen en gaan, veranderen is de enige constante. Maar tegelijkertijd blijven er dingen hetzelfde. De richtingen blijven. Het lastigst om te zien, is dat jij daar niet buiten staat. Het waait ook binnen – de brainstorm.

Ons vastgeroeste denken

Toets je aannames. Dit stukje heeft het helaas niet gehaald in hoofdstuk 7, maar is belangrijk genoeg om hier te bespreken. Ook omdat ik in het tweede deel van deze post een interessante onderbouwing geef.

We hebben de neiging om op basis van aannames – motieven, waarden, normen, gevoelens, ervaringen – conclusies te trekken uit de gegevens en de conclusies te verifiëren. Dit heet wel ‘the ladder of inference’ van Chris Argyris: we handelen op basis van conclusies die we trekken uit een selectie van de gegevens, waarbij we de achterliggende aannames – voor het gemak – vergeten. Selecteren doen we op basis van onze werkelijkheidsvoorkeur. Dat is de gekleurde bril waardoor we kijken. Je werkt altijd vanuit een perceptie of beeld van de werkelijkheid en je moet je eigen wereldbeeld kennen om even pas op de plaats te maken. In een gesprek goed luisteren, betekent ook luisteren naar je eigen innerlijke stem.

Mensen hebben de neiging hun conclusies te verifiëren en niet hun aannames. Patronen, gewoontes zijn geweldige hulpmiddelen in het overleven, maar ze beperken ons vermogen om te innoveren, te scheppen en te veranderen. Ik las het volgende bij Michalko, onderzoek naar (het gebrek aan) creativiteit, wanneer we iets hebben wat werkt.

Wanneer we weten wat werkt, kunnen we maar moeilijk iets anders bedenken. We hebben ook de neiging om wat we hebben geleerd NIET kritisch te onderzoeken. De Britse psycholoog Peter Watson, gaf mensen de volgende reeks cijfers:

2… 4… 6…

Hij vroeg ze vervolgens om hem zo veel mogelijk vragen te stellen om de regel achter deze volgorde van cijfers te ontdekken. Ze moesten dat doen door steeds drie cijfers te noemen. Vragen stond vrij, het ging niet om aantallen goede of foute antwoorden.

In vrijwel alle gevallen vroegen mensen in eerste instantie: “4, 6, 8” of daarmee vergelijkbaar. Watson zei dan “ja, dat is een voorbeeld van de regel”. Daarna zeiden de meesten mensen iets als: “20, 22, 24″ of “50, 52, 54″, steeds het cijfer met twee ophogend. Na een aantal pogingen waren de deelnemers er zeker van dat de regel was: “ophogen met twee”, zonder verdere alternatieven te onderzoeken.

De regel die Watson hanteerde was veel eenvoudiger: de getallen liepen op. Het had ook 1, 2, 3 of 10, 20, 40 of 400, 678, 10944 kunnen zijn. Het testen daarvan zou bijvoorbeeld met 1, 2, 3 kunnen, wat volgens Watson correct was. Ook viel op dat vrijwel niemand een aflopende reeks probeerde, bijvoorbeeld 6, 4, 2 om te kijken of dat fout was. Ook probeerde niemand een willekeurige reeks cijfers, ondanks dat die informatie veel meer over de achterliggende regel zou zeggen.

Watson ontdekte dat de meeste mensen keer op keer naar dezelfde informatie zoeken, zonder te zoeken naar alternatieven, zelfs niet wanneer een vraag met een negatief antwoord niet bestraft zal worden. In honderden experimenten vond hij, ongelofelijk maar waar, nooit iemand, die spontaan een alternatieve hypothese uitprobeerde, keek of de veronderstelling NIET waar was. Niemand ging op zoek naar een eenvoudigere, onderliggende regel. Dit is, aldus Michalko, volgens Einstein het verschil tussen hem en een gewoon mens: bij het zoeken naar een naald in een hooiberg, stoppen gewone mensen met zoeken, wanneer ze er één gevonden hebben. Einstein zou niet rusten voor hij de hele hooiberg doorzocht had op alle naalden.

Hou bij de intake en het ontwerp van je sessie dus rekening met de neiging – ook bij jezelf – om in oude patronen te vervallen en niet te zoeken naar echte informatie: informatie die verwart, ontkend, onduidelijk is of gewoon verkeerd. Het woord “verkeerd” is in dit verband grappig: verkeerd is wanneer we niet keren.

Dit is, denk ik dan, waarom we bijvoorbeeld in een kredietcrisis raken. Iedereen zoekt de oplossing op de plaats waar we de huidige oplossing gevonden hebben en niemand stelt onze aannames ter discussie. Pas wanneer er helemaal niets meer werkt, of wanneer we een vergissing maken, laat ik dat niet uitsluiten, komen we er achter dat de oplossing al die tijd al voorhanden was. Zo simpel, dat we later niet kunnen verklaren waarom we haar niet zagen.