Tag Archive for overheid

Wat is “in control”?

Een bijdrage aan een gesprek op het KCF-forum over de overheid die “out of control” is.

Jan working Dit lijkt me de paradox (Paradoxes of Group Life, Smith en Berg) van macht (power) en dus expressie (autoriteit, afhankelijkheid, creativiteit en moed). Het paradoxale bestaat uit het fenomeen dat een autoriteit als de overheid zowel afhankelijk is van haar burgers, als de burgers van haar afhankelijk maakt. We creëren daarmee onze eigen interdependentie EN vragen aan elkaar de moed te hebben om daar weer niet afhankelijk te zijn. Zie daar het fenomeen van “de participatiemaatschappij”. Naarmate we meer afhankelijkheid (control, denk ook aan veiligheid) hebben, groeit de behoefte aan onafhankelijkheid, die zich uit in allerlei creatieve toepassingen van de regels (= misbruik vanuit het perspectief van control).

Een mooi voorbeeld was een sessie die ik laatst begeleidde van burgers (allemaal uit een verschillende minderheid; zie de figuur), die naar de gemeente waren gegaan om te vragen om ondersteuning bij het inrichten van de participatie maatschappij. De gemeente antwoordde dat dat niet kon, omdat de gemeente zelf nog geen bestuurlijk kader had voor de participatie maatschappij.

De onderliggende vraag betreft, zoals ik het zie, een vraag naar “zelfbeheersing“. Het probleem met het begrip “control” is, dat het control over het gedrag van anderen betreft. Wanneer we spreken over “out of control”, beheersen we het gedrag van de ander niet. In mijn optiek, was dat al van af het begin een fictie. Zolang ik me kan herinneren ga ik er van uit, dat ik alleen “control” over me zelf heb en geen enkele macht of zeggingskracht over de omgeving – behalve dan wat ik zelf kan doen. Wat ik zelf beheers.

Dit raakt ook de kern van faciliteren, omdat ik als facilitator ook geen macht over de groep of haar doelen heb. Het enige waarop ik kan terugvallen, is mijn zelfbeheersing. Tegelijkertijd geven we daarmee ook de groep de beheersing over zich zelf. Het zou best wel eens kunnen zijn, dat dit de impliciete bedreiging is, die managers voelen bij het inzetten van faciliteren als een interventie om hun “control” te versterken: loslaten.

Beheerst

hoofdstuk8 en 9-19Zijn we “In Control” of “Out of Control“? Dit is wat wij Natuurkundigen noemen een “undecidable proposition“, een onbeslisbaar voorstel. Er zijn geen experimenten mogelijk, waarmee aangetoond (beslist) kan worden dat we “in control” zijn, dan wel “out of it”. Beiden zijn, om met Vroman te spreken, “allebei wel eens waar”. Voor “in control” niet aanvaardbaar, voor “out of control”, onaanvaardbaar. U – ik gebruik in mijn boek Faciliteren als Tweede Beroep steeds U – maakt het verschil. Letterlijk (of was het nou figuurlijk) zelf het verschil maken. U bent degene die kiest voor “in” dan wel “out” of control; en die, na verloop van tijd, merkt dat “out of control” om meer beheersing vraagt (zeker wanneer je in de richting van een waterval zeilt) en “in control” om laten gaan vraagt (zeker wanneer je alle risico’s wilt afdekken, nog voor je vertrekt – impliceren van “gaan” intentioneel). Het één is niet beter dan het ander, ze maken ons allebei ziek.

Het genoemde bootje doet me denken aan het “Schip van Staat”, als metafoor. Een interessante interne tegenstelling: staat de overheid of schippert ze? Daarbij is het woord “schip” ook nog verwant aan “scheppen”, dus “schip van staat” door de staat, zelfgeschapen. Een soort eigen-geschapen beweging. En we zitten ermee opgescheept (dus ook weer, geconfronteerd met onze eigen schepping). In de sessies met de PP (project professionals) kwam de metafoor van de facilitator als loods naar boven: iemand die naast de kapitein (PP), die vaart in opdracht van de reder (= “de rede”, de opdrachtgever), staat om bij moeilijke passages te assisteren. Het wordt helemaal ingewikkeld, wanneer je “loods” in het zo gebruikelijke jargon vertaalt: “pilot”. Dat staat dus voor zowel een loods, als een piloot als een uitprobeersel, ..hmmm) Als laatste: het schip vaart op zee. De zee staat voor het onbewuste, de lucht, voor het bewuste (woorden zijn gestold geluid, trillingen in de lucht)).

Zoals steeds, horen de twee helften bij elkaar. Hoe ervaren deze twee elkaar? Ik heb laatst Project Managers (inderdaad, rechts van me) tegenover Facilitators (links) gezet. De eerste vraag was: “waar erger je je aan in de ander?“. Je moest een stap naar voren doen, om het woord te krijgen (= in control) ; de anderen mochten niet reageren, alleen luisteren en ontvangen (= out of control) .
Bij de tweede vraag ging ik natuurlijk aan de andere kant staan. “wat waardeer je in de ander?“, vroeg ik. (terzijde wil ik opmerken dat ik hier het “horen bij elkaar” letterlijk neem: ze horen elkaar).
Wat er inhoudelijk gezegd werd, weet ik niet meer (misschien herinnert iemand anders dat), maar ik bemerkte, moeite om “het andere” goed te ontvangen, in ontvangst te nemen. Ergernissen ervaren we als kritiek en waardering als beloning. Van het één verlangen we minder, van het andere meer. Maar het eerste hebben we nodig om te ontwikkelen en het laatste vermindert de prikkel om te leren. Het lastige is om te beseffen dat we de sleutel bij ons zelf moeten zoeken, om op elkaar te kunnen vertrouwen.

Bij de energieke ambtenaar , is dat regel één (“wees nieuwsgierig”: dat vraagt om zelfvertrouwen) en regel 6: (“co-creëer met vertrouwen”) 7 (leer in allianties) en 10: Pas spelregels aan.

Terzijde: Tijdens mijn studie realiseerde ik me al dat ik alleen “control” over mijzelf heb. Later leerde ik dat ik eigenlijk alleen zeggenschap heb over hoe ik denk en mijn gevoel beoordeel. Ik ben een “being in control”, zonder dat ik eigenlijk weet heb hoe dit in elkaar zit, werkt, waar het vandaan komt. Ik kan wel naar de plaatjes van hersenscan kijken, maar ik heb nog steeds niet het idee: “nu weet ik hoe ik werk”.
Toen ik productiechef was, groette ik mijn groepsleiders iedere morgen met “En? Alles onder controle?” Na een maand of wat merkte er één op: “maak je nu iedere ochtend hetzelfde grapje?”. Inderdaad. “Being in control” gaat in eerste instantie over zelfvertrouwen in een situatie die onbetrouwbaar is.

On control

Naar aanleiding van een bijdrage op KennisCommunity groepsFacilitatie (KCF), over een bijeenkomst over de overheid “out of control”, voegde ik het volgende toe.

Brein als metafoor voor werkelijkheidsopvattingenIn mijn optiek hebben we het nooit anders gehad, “in control” is vermoedelijk een bijproduct van onze rationele kant; ik aarzel om het een illusie te noemen, want “being in control” bestaat wel degelijk, zie later. Ik hanteer het als een aanname: “laat ik er voorlopig van uitgaan dat ik de situatie beheers, begrijp, kan overzien”. Vandaar dat we controle, beheersing uitoefenen met behulp van machines (concreet, actief; vandaar dat jullie bootje een motor heeft) en principes, wetten en regels (actief en abstract). De “linker” hersenhelft, die, toch wel tegenstrijdig, de “rechter” kant van het lichaam bestuurt. Ik kan het niet laten om op te merken dat “beheersing”, “heerser” bevat, prins, mannelijk. Deze kant is doelgericht, recht, al weer dat woord, door zee.

De “andere” hersenhelft (het zijn natuurlijk dezelfde hersenen, ze horen bij elkaar), gaat over de linker kant; het woord zegt het al: een stuk linker. Daar laten we ons gaan: dat heeft veel te maken met emoties, gevoel en creativiteit en vernieuwing. Die kant kan zeilen, gebruikt de chaos van de wind om vooruit te komen. Is flexibel. En kan dus niet recht op het doel af. Deze kant hanteert ook een aanname, en heeft het grote voordeel wat gemakkelijker, wat losser met aannames te kunnen omgaan.

Ik vermoed dat op de achtergrond van de huidige situatie rond de overheid staat – en ik heb dat zeker bij RWS gezien – : het idee dat overheid “het” niet goed heeft gedaan (ergernis) en daarom “gestraft” moet worden. De overheid had meer toezicht moeten hebben op de banken, op de kosten in de zorg, op de al dan niet uit huis geplaatste kinderen, op de dijk bij Ronde Venen .. etc WANT DAN ZOU HET NIET GEBEURD ZIJN. Maar die veronderstelling gaat alleen op, wanneer je de aanname handhaaft, dat je “in control” bent. De overheid is – grappig – in haar eigen zwaard gevallen. Want stormen, rampen, vergissingen, lawines vinden plaats, moord en brand gebeurt; je kan ze niet verbieden, zoals homoseksualiteit (grapje). En de gevolgen worden ernstiger, naar mate je meer geprobeerd hebt ze te voorkomen.

hoofdstuk 8 en 9-19 Ik verwijs hierbij steeds naar het plaatje op pagina 16 van “Waterhuishouding in Nederland” van Verkeer en Waterstaat: wanneer NIET in het watersysteem zou zijn ingegrepen (lees: in control) zouden we 90% minder overstromingen kunnen hebben. Het is nooit 0%, natuurlijk). We zitten in de “dubbele klem” dat pogingen om te besparen alleen maar meer geld kosten. Ik kan dat met mathematische precisie voorspellen voor de nieuwe (zorg, jongeren, werk, woon) wetten.

RWS en de overheid hebben hun werk te goed gedaan en zijn – voortgestuwd door hun eigen succes – vergeten de control terug te leggen. Het is zelfs erger: jullie lijken te denken dat de oplossing inderdaad ligt in minder overheid door lean (= meer controle, meer beheersing. Ik was ooit ook gecertificeerd in QM). Het ligt ergens anders. Op de bijeenkomst werd door de dames getoond dat het gaat om zelfvertrouwen. Later meer.