Werking van archetype

Director ConstellationDe architect van een gebouw kunnen we herkennen. We herkennen een typische Berlage, Dudok of Lelie (mijn grootvader, zijn trade mark was een door mijn grootmoeder verafschuwd rond raam). Maar “wat het typische is”, kunnen we niet uit een gebouw halen. We kunnen wijzen op kenmerken, maar iedere architect gebruikt muren, ramen, deuren, materialen. Deze laatste dingen noem ik, wat de bouwers – zintuiglijke realiteit – hebben gemaakt. Zo is het ook met het typische aan de archetypes: we herkennen ze, maar wanneer we ze ergens uit halen, dan zijn ze het niet. Het archetype “moeder” of “held” of “joker” is op ieder van ons van toepassing. Maar we zijn het niet.

Er bestaat geen werkelijkheidsopvatting buiten de archetypes. Daarom zijn ze ook universeel. Of we het hebben over verhalen, beelden, bestaande personen of situaties: alle lijken ze te zijn ontstaan uit archetypes. Wanneer we onder druk komen te staan, nemen ze nadrukkelijkere vormen aan. Daarom meende Jung dat ze met name bij extreme omstandigheden uit het onderbewuste opkwamen. Maar ook het bewuste bestaat uit archetypische modellen. Ze dragen alleen minder lading. William James toonde al in de negentiende eeuw aan dat alle religieuze uitdrukkingen, universeel zijn. Alleen heiligen, profeten of kluizenaars drukken ze extremer uit. Vandaar dat Tuft Richardson archetypes, MBTI en spiritualiteit moeiteloos aan elkaar koppelt. Daarom geldt: “zo boven, zo beneden”. Kosmologie, astrologie, aardse zaken, van gebouwen tot verhalen, van de beurs tot het oerwoud, zowel het wonderlijke leven van bacteriën en quarks, allemaal tonen ze de collectieve, schijnbaar oorspronkelijke archetypes. Carl Jung meent dat ze voorkomen uit een collectief, primitief onderbewuste. verklaarbaar, vanuit zijn tijd. Ik meen dat ze inderdaad deel uit maken van een collectief: een verzameling. Ieder van ons, heeft dezelfde verzameling verzamelt. Onze persoonlijke indrukken zijn van ons eigen. En die indrukken zijn allemaal ontleend aan diezelfde werkelijkheid. De verzamelingen, de collecties stemmen overeen.

Op de volgende pagina’s wil ik geleidelijk aan een collectie van collectieve archetypes bouwen. Om te beginnen het feit dat in vrijwel elke vergaderruimte vier stiften voorkomen: een rode, blauwe, groene en een zwarte, waarmee we een lampje kunnen tekenen.

Vier belevingswerelden from Noorderwit Animaties on Vimeo.

Leave a Reply